رویای صادقه چیست؟ آیا می تواند مورد وثوق و مبنای اعتقاد قرار گیرد؟

رویای صادقه چیست؟ آیا می تواند مورد وثوق و مبنای اعتقاد قرار گیرد؟

بسم الله الرحمن الرحيم
والحمد لله رب العالمین
وصلی الله علی محمد وآله الطیبین و الطاهرین وسلم تسلیما کثیرا

در این مطلب مختصر رویای صادقه از منظر قرآن و کلام و احادیث معتبر اهل بیت علیهم السلام و همچنین احادیث معتبر اهل سنت مورد بررسی قرار داده شده است این مطلب تا حد ممکن خلاصه شده و به صورت اختصار هست انشاالله که بهره ی کافی را ببرید.

از نظر دین اسلام و مذهب شیعه، رویاها به 3 دسته تقسیم بندی میشوند:

 «الرویا ثلاثه: رؤیا بشری من الله و رؤیا مما یحدث به الرجل نفسه و رؤیا

من تحزین الشیطان»؛

«رؤیا بر سه گونه است: بشارت الهی [رؤیاهای صادقه]، آنچه از خود انسان سرچشمه می‌گیرد، رؤیایی که از شیطان است.»

(بحارالانوار، 58/181و191)

رویا می تواند حامل یک پیام باشد؛ که گاهی این پیام، از سمت جسم و حواس و ادراک جسمانی ما، گاهی از سوی روح و ادراک روحانی ما مخابره شده است. پس در بین انواع رویاها، خوابهایی وجود دارند که تجربیات واقعی روح ما هستند و می توانند ما را از رازی پوشیده و یا حادثه ای در آینده با خبر سازند. این رویاها به رویای صادقه معروفند.

چنانچه حقانیت رویای صادقه اثبات شود، وجود روح و درک حقایق روحانی از طریق خواب و حتی امکان خبر یافتن از حال اموات و … نیز قابل اثبات است. بنابراین لازم است عقاید دانشمندان مخالف، راجع به خوابهایی که عینا یا تعبیرا به وقوع می پیوندند را بررسی کنیم.

آنها مخالف وجود چنین خوابهایی نیستند بلکه با توضیحاتی همچون تصادفی بودن و … رویاهای صادقه را توجیه می کنند و به ارتباط روحی بشر از طریق خواب با عوالم غیر مادی اعتراف نمی کنند.

نظر اسلام راجع به رویای صادقه مشخص است قرآن نمونه هایی از رویاهای صادقه را مثال می زند و آنها را به خداوند نسبت می دهد. نمونه هایی از رؤیاهای صادقانه در قرآن:

الف) رؤیای یوسف ـ علیه السّلام ـ درباره سجده یازده ستاره و ماه و خورشید بر او. (یوسف/5)

ب) رؤیای دویار زندانی یوسف ـ علیه السّلام ـ كه یكی آزاد و دیگری اعدام شد. (یوسف/41)

ج) رؤیای پادشاه مصر درباره گاو لاغر و چاق. (یوسف/49 ـ‌35)

د) رؤیای پیامبر اسلام ـ صلّی الله علیه و آله ـ درباره فتح مكه. (فتح/27)

هـ ) رؤیای مادر موسی ـ علیه السّلام ـ درباره گذاشتن بچه در داخل صندوق.

و) رؤیای حضرت ابراهیم ـ علیه السّلام ـ درباره ذبح فرزندش اسماعیل. (صافات/10)

7274_134
یوسف

آیا قرآن را نخوانده اید و در داستان یوسف (ع) تفکر نکرده اید ؟ که چگونه حضرت یعقوب (ع) ، در حالیکه او پیامبر خداست ، و در قرآن ، و آن کتاب خداست ، رویای یوسف (ع) را ، دلیل بر تشخیص مصداق خلیفه خدا ، که آن یوسف (ع) بود ، معتبر دانست ؟ و یوسف را بر حذر داشت که این رویا را به برادران خود نگوید ؛ زیرا که با این رویا ، او را خواهند شناخت . و در نهایت ممکن است همان اتفاقی که برای هابیل افتاد ، برای او نیز تکرار شود

قَالَ يَا بُنَيَّ لاَ تَقْصُصْ رُوْيَاكَ عَلَی إِخْوَتِكَ فَيَكِیدُواْ لَكَ كَيْدًا إِنَّ الشَّيْطَانَ لِلإِنسَانِ عَدُوٌّ مُّبِینٌ
گفت : ای فرزندم خواب خود را برای برادرانت بازگو مكن ، كه برای تو نقشه خطرناك می كشند ، چرا كه شیطان دشمن آشكار انسان است
یوسف:5

آیا این اقرار واضح قرآنی ، به حجیت رویا ، در تشخیص مصداق خلیفة الله

در زمین نیست ؟ آیا یوسف بر اساس رویای فرعون ، اقتصاد دولت مصر را پایه گذاری نکرده ، و برای مردم غذای فراوان فراهم نکرد ؟ آیا خداوند خود را شاهد قرار نداد که خلیفه ی خود را در زمینش ، با رویا و مکاشفه ، که آنها راه وحی الهی هستند ، آشکار کند ؟

5569_549
سوره یوسف

قُلْ كَفَى بِاللّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ إِنَّهُ كَانَ بِعِبَادِهِ خَبِيرًا بَصِيرًا

بگو کافی است که خداوند بین من و شما شاهد باشد ، بدرستی که او به بندگانش آگاه و بینا است
الاسراء:96

هُوَ الَّذِي أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدَى وَدِينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ وَكَفَى بِاللَّهِ

شَهِيدًا
اوست كسى كه رسول خود را با هدايت و دین حق فرستاد تا آن را بر تمام اديان پيروز گرداند و شهادت خداوند كفايت می كند
الفتح:28

و گرنه چگونه خداوند شهادت می دهد ؟ و چگونه خدا با بندگانش چه کافر و یا مؤمن سخن گفته و برای آنها شهادت می دهد ؟ آیا خداوند برای حواریین که به یاری حضرت عیسى (ع) شتافتند ، شهادت نداد ؟

وَإِذْ أَوْحَيْتُ إِلَى الْحَوَارِيِّينَ أَنْ آمِنُواْ بِي وَبِرَسُولِي قَالُوَاْ آمَنَّا وَاشْهَدْ بِأَنَّنَا مُسْلِمُونَ
و هنگامی که به حواریین وحی کردم که به من و رسول من ایمان آورید گفتند ایمان آوردیم شاهد باش که ما تسلیم امر تو هستیم
المائدة:111

آیا خداوند ، خودش و فرشتگان و اوليائش را شاهد قرار نداد تا توسط رؤيا و مكاشفه برای صاحب حق و خلیفه خدا در زمین شهادت دهند ؟

لَّكِنِ اللّهُ يَشْهَدُ بِمَا أَنزَلَ إِلَيْكَ أَنزَلَهُ بِعِلْمِهِ وَالْمَلآئِكَةُ يَشْهَدُونَ وَكَفَى بِاللّهِ شَهِيدًا
لیکن خدا به آنچه برای تو فرستاد شهادت می دهد که آن را از علم خود فرستاده است و فرشتگان نیز شهادت می دهند و شهادت الله کافی است
النساء:166

وَيَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُواْ لَسْتَ مُرْسَلًا قُلْ كَفَى بِاللّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ
و کافران می گویند که تو رسول خدا نیستی بگو کافی است که خداوند بین من و شما شاهد باشد و کسی که علم کتاب نزد اوست
الرعد:43

به این آیات توجه کنید

إِذْ قَالَ يُوسُفُ لِأَبِیهِ يَا أَبتِ إِنِّی رَأَيْتُ أَحَدَ عَشَرَ كَوْكَبًا وَالشَّمْسَ وَالْقَمَرَ رَأَيْتُهُمْ لِی سَاجِدِینَ * قَالَ يَا بُنَيَّ لاَ تَقْصُصْ رُوْيَاكَ عَلَی إِخْوَتِكَ فَيَكِیدُواْ لَكَ كَيْدًا إِنَّ الشَّيْطَانَ لِلإِنسَانِ عَدُوٌّ مُّبِینٌ * وَكَذَلِكَ يَجْتَبِیكَ رَبُّكَ وَيُعَلِّمُكَ مِن تَأْوِیلِ الأَحَادِیثِ وَيُتِمُّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكَ وَعَلَی آلِ يَعْقُوبَ كَمَا أَتَمَّهَا عَلَی أَبَوَيْكَ مِن قَبْلُ إِبْرَاهِیمَ وَإِسْحَاقَ إِنَّ رَبَّكَ عَلِیمٌ حَكِیمٌ

زمانی كه یوسف به پدرش گفت : ای پدر جان ، من در خواب یازده ستاره ، و خورشید و ماه را دیدم ، دیدم كه به من سجده می كنند * گفت : ای فرزندم خواب خود را برای برادرانت بازگو مكن ، كه برای تو نقشه خطرناك می كشند ، چرا كه شیطان دشمن آشكار انسان است * و این چنین پروردگارت تو را برمی گزیند ، و از تعبیر خوابها به تو می آموزد ، و نعمتش را بر تو و بر خاندان یعقوب تمام می كند ، همان گونه كه قبلا بر پدران تو ابراهیم و اسحاق تمام كرد ، در حقیقت پروردگار تو دانای حكیم است
یوسف:4-6

3

در اینجا می بینیم که رویای حضرت یوسف (ع) نه تنها برای خود او ، بلکه برای پدرش حضرت یعقوب (ع) ، که از پیامبران و حجتهای معصوم خداوند است ، راهی برای شناخت خلافت یوسف (ع) می باشد . زیرا حضرت یعقوب (ع) با دیدن این رویا از جانب حضرت یوسف (ع) ، او را از برگذیدگان پروردگار و در زمره ی دیگر خلفای خداوند یعنی حضرت ابراهیم (ع) و حضرت اسحاق (ع) می بیند

همچنین گفتار حضرت یعقوب (ع) به حضرت یوسف (ع) که خواب خود را برای برادرانت بازگو مکن ، که برای تو نقشه خطرناک می کشند ، نشانه آن است که رویای صادقه ، از راه های شناخت حجت و خلیفه ی خداوند ، برای دیگر مردم نیز بوده است . زیرا با این رویایی که حضرت یوسف (ع) دیده بود ، برادرانش پی به حجت و خلیفه بودن او می بردند

سوره یوسف
سوره یوسف

رویای صادقه در احادیث شیعه

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ درباره آيه «بشارت است ايشان را . . .» ـ فرمود :

هي الرُّؤيا الحَسَنَةُ يَرَى المُؤمنُ فَيُبشَّرُ بها في دُنياهُ .
آن بشارت ، خوابِ خوبى است كه مؤمن مى بيند و به وسيله آن در دنيايش نويد داده مى شود .

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ درباره همين آيه ـ فرمود :

هِي الرُّؤيا الصالحةُ يَراها المُؤمنُ أو يُرى لَهُ .
منظور از بشارت، رؤياىِ خوبى است كه مؤمن مى بيند ، يا كسى ديگر برايش مى بيند .

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در پاسخ به پرسش جابر از آيه «بشارت است آنان را . . .» ـ فرمود :

ما سَألَني عنها أحَدٌ ، هِي الرؤيا الصالحةُ يَراها المسلمُ أو تُرى لَهُ ، و في الآخِرَةِ الجنّةُ .
تاكنون كسى درباره آن از من نپرسيده است . آن بشارت [در دنيا] رؤياى خوبى است كه مسلمان مى بيند، يا برايش ديده مى شود و در آخرت، بهشت باشد .

بحار الأنوار : پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود :

 لم يَبقَ مِنَ النبوَّةِ إلاّ المُبَشِّراتُ، قالوا : و ما المُبَشِّراتُ ؟ قال : الرؤيا الصالِحَةُ

از نبوّت فقط نويد دهنده ها باقى مانده است . پرسيدند : نويد دهنده ها چيست؟ فرمود : رؤياى خوب .

امام على عليه السلام :

 الرؤيا الصالِحَةُ إحدَى البِشارَتَينِ .
رؤياىِ خوب، يكى از دو نويد است .

امام رضا عليه السلام :

إنّ رسولَ اللّه ِ صلى الله عليه و آله كانَ إذا أصبَحَ قالَ لأصحابِهِ : هل مِن مُبَشِّراتٍ ؟ يَعنِي بهِ الرُّؤيا
رسول خدا صلى الله عليه و آله صبح كه مى شد به اصحابش مى فرمود : آيا كسى نويد دهنده اى دارد؟ منظور آن حضرت رؤيا بود.

رؤيا و نبوّت

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :

 الرؤيا الصالِحَةُ يُبَشَّرُ بها المُؤمنُ و هِي جُزءٌ مِن سِتّةٍ و أربَعينَ جُزءاً مِن النبوّةِ .
رؤياى خوب ، نويدى براى مؤمن و يكى از چهل و شش جزء نبوّت است .

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :

 الرؤيا الصالِحَةُ بُشرى مِنَ اللّه ِ ، و هِي جُزءٌ مِن أجْزاءِ النبوّةِ .

رؤياى خوب ، نويدى است از جانب خداوند و يكى از اجزاى نبوّت مى باشد .

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :

الرؤيا الصالِحَةُ جُزءٌ مِن سَبعينَ جُزءا مِن النبوّةِ
رؤياى خوب ، يكى از هفتاد جزء نبوّت است .

امام صادق عليه السلام :

إنّ المؤمنَ رُؤياهُ جُزءٌ مِن سَبعينَ جُزءا مِنَ النبوّةِ .
براستى كه رؤياى مؤمن ، يكى از هفتاد جزء نبوّت است .

امام صادق عليه السلام :

رَأيُ المؤمنِ و رُؤياهُ في آخِرِ الزمانِ على سَبعينَ جُزءا مِن أجْزاءِ النبوّةِ .
رأى و رؤياى مؤمن در آخر الزمان ، جزئى از هفتاد جزء نبوّت است .

بحار الأنوار :

كانَ رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله كثيرَ الرؤيا ، و لا يَرى رؤيا إلاّ جاءَت مِثلَ فَلَقِ الصُّبحِ .
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله زياد خواب مى ديد و هيچ خوابى نمى ديد مگر آن كه مانند سپيده صبح آشكار مى شد .

المناقب لابن شهر آشوب :

أوَّلُ ما بُدِئَ بهِ رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله مِنَ الوحيِ الرؤيا الصادِقَةُ ، و كانَ يَرى الرؤيا فَتَأتِيهِ مِثلَ فَلَقِ الصُّبحِ .

 آنچه نخستين بار بر رسول خدا صلى الله عليه و آله وحى شد، رؤياى صادق بود . آن حضرت خواب مى ديد و خوابش چون سپيده صبح آشكار مى شد (تحقّق مى يافت) .

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :

الرؤيا ثلاثةٌ : بُشرى مِن اللّه ِ ، و تَحزِينٌ مِنَ الشيطانِ ، و الذي يُحَدِّثُ بهِ الإنسانُ نَفسَهُ فَيَراهُ في مَنامِهِ
رؤيا سه گونه است : بشارتى از جانب خدا ، غمى كه شيطان به وجود مى آورد ، و حديث نفسهاى انسان با خويش كه آنها را در خوابش مى بيند .

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :

 الرؤيا على ثلاثةٍ : منها تَخويفٌ مِن الشيطانِ لِيَحزُنَ بهِ ابنَ آدَمَ ، و منها الأمرُ يُحَدِّثُ بهِ نَفسَهُ في اليَقَظَةِ فَيراهُ في المَنامِ ، و منها جُزءٌ مِن سِتّةٍ و أربَعينَ جُزءاً مِن النبوّةِ .
رؤيا سه گونه است : رؤياهاى ترسناك شيطانى كه شيطان براى غمگين كردن آدمى به وجود مى آورد ، حديث نفسهاى انسان با خويشتن در بيدارى كه آنها را در خواب مى بيند و رؤياهايى كه يكى از چهل و شش جزء نبوّت است .

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :

الرؤيا ثلاثٌ : فبُشرى مِنَ اللّه ِ ، و حديثُ النَّفسِ ، و تَخويفٌ مِن الشيطانِ .
رؤيا سه گونه است : نويدى از جانب خدا ، حديث نفس (ذهنيات انسان)، و ترسى كه شيطان پديد مى آورد .

امام صادق عليه السلام :

الرؤيا على ثلاثةِ وُجوهٍ : بِشارَةٌ مِنَ اللّه ِ للمُؤمنِ ، و تَحذيرٌ مِنَ الشيطانِ ، و أضغاثُ أحلامٍ .
رؤيا سه گونه است : نويدى از جانب خدا به مؤمن ، ترسى كه شيطان مى افكند، و خوابهاى آشفته .

منشأ رؤيا

امام على عليه السلام :

 إنّ اللّه َ تعالى خَلَقَ الرُّوحَ و جَعَلَ لها سُلطانا فَسُلطانُها النَّفسُ ، فإذا نامَ العَبدُ خَرَجَ الرُّوحُ و بَقِيَ سُلطانُهُ ، فَيَمُرُّ بهِ جِيلٌ مِن المَلائكةِ و جِيلٌ مِن الجِنِّ فمَهما كانَ مِن الرؤيا الصادِقَةِ فمِنَ الملائكةِ و مَهما كانَ مِنَ الرؤيا الكاذِبَةِ فَمِنَ الجِنِّ .
خداوند متعال روح را بيافريد و براى آن فرمانروايى قرار داد، كه همانا نفس است . پس ، هرگاه بنده بخوابد ، روح از بدنش خارج شود و فرمانرواى آن بماند . در اين هنگام فوجى از فرشتگان و فوجى از جنّيان بر او مى گذرند. پس اگر از رؤياهاى صادق باشد از فرشتگان مايه مى گيرد، و اگر از خوابهاى دروغين باشد، از جنّيان سرچشمه مى گيرد .

امام زين العابدين عليه السلام ـ در گزارش كشته شدن حسين عليه السلام ـ فرمود:

ثُمّ سارَ حتّى نَزَلَ العُذَيبَ فقالَ فيها قائلَةَ الظَّهيرةِ ثُمّ انتَبَهَ مِن نَومِهِ باكيا فقالَ لَهُ ابنُهُ : ما يُبكِيكَ يا أبَهْ ؟ فقالَ : يا بُنَيَّ إنّها ساعةٌ لا تَكذِبُ الرُّؤيا فيها ، و إنّهُ عَرَضَ لي في مَنامي عارِضٌ ، فقالَ : تُسرِعُونَ السَّيرَ و المَنايا تَسِيرُ بِكُم إلى الجَنَّةِ .

 آن حضرت به راه خود ادامه داد تا آن كه در منزلگاه عُذَيب فرود آمد . در آن جا به خواب قيلوله (نيمروزى) فرو رفت و سپس با چشمى گريان از خواب بيدار شد . فرزندش عرض كرد : پدر جان! چرا گريه مى كنى؟ فرمود : پسرم! اين ساعتى است كه خواب آن دروغ نيست . در خواب ، كسى بر من آشكار شد و گفت : شما در رفتن شتاب مى كنيد و كاروان مرگ شما را به سوى بهشت مى برد .

امام باقر عليه السلام :

إنّ العِبـادَ إذا نامُـوا خَرَجَت أرواحُهُم إلى السماءِ ، فما رَأتِ الرُّوحُ في السماءِ فهُو الحقُّ و ما رَأت في الهواءِ فهُو الأضغاثُ .
هر گاه بندگان بخوابند ، ارواحشان به آسمان پر مى كشد . آنچه روح در آسمان ببيند حقيقى است و هرچه در فضا ببيند رؤياهاى آشفته است .

امام صادق عليه السلام ـ در پاسخ به ابو بصير كه پرسيد : آيا خوابِ راست و دروغ ، هر دو يك منشأ دارد؟ ـ فرمود :

صَدَقتَ ، أمّا الكاذِبَةُ المُختَلِفَةُ فإنّ الرجُلَ يَراها في أوّلِ ليلةٍ في سُلطانِ المَرَدَةِ الفَسَقَةِ ، و إنّما هِي شيءٌ يُخَيَّلُ إلى الرجُلِ و هِي كاذِبَةٌ مُخالِفَةٌ لا خَيرَ فيها ، و أمّا الصادِقَةُ إذا رَآها بعدَ الثُّلثَينِ مِن الليلِ مَع حلُولِ المَلائكةِ و ذلكَ قَبلَ السَّحَرِ فهِي صادِقَةٌ لا تَخَلَّفُ إن شاءَ اللّه ُ إلاّ أن يكونَ جُنُبا ، أو يَنامَ على غَيرِ طَهورٍ و لَم يَذكُرِ اللّه َ عزّ و جلّ حقيقةَ ذِكرِهِ ، فإنّها تَختَلِفُ و تُبطِئُ على صاحِبِها

درست است ، [با اين تفاوت كه] رؤياى دروغ و جور واجور را ، انسان در آغاز شب، كه هنگام تسلّط [شياطين] رانده شده و نابكار است مى بيند . اين گونه رؤياها، تخيّلات آدمى است و دروغ و درهم و بر هم و بى ارزش اند . اما رؤياى صادق را بعد از گذشت دو سوم شب مى بيند كه فرشتگان فرود مى آيند و آن پيش از سحر است . اين گونه رؤياها راستند و به خواست خدا تحقّق مى يابند، مگر آن كه بيننده خواب جُنُب يا بى وضو خوابيده باشد و خداوند عزّ و جلّ را چنان كه شايد ياد نكرده باشد؛ در اين صورت، رؤيا با تأخير و درنگ تحقّق مى يابد.

تعبير و بازگو كردن خواب

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :

 إذا رَأى أحَدُكُـم الرؤيـا الحَسَنَةَ فَلْيُفَسِّرْها و لْيُخبِرْ بها ، و إذا رَأى الرؤيا القَبيحَةَ فلا يُفَسِّرْها و لا يُخبِرْ بها .
هر گاه يكى از شما خواب خوبى ديد آن را تعبير كند و براى ديگران بازگوكند و اگر خواب بدى ديد آن را تعبير نكند و به كسى هم نگويد .

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :

 الرؤيا عَلى رِجْلِ طائرٍ ما لَم تُعَبَّرْ ، فإذا عُبِّرَت وَقَعَت ، و لا تَقُصَّها إلاّ على وادٍّ و ذِي رَأيٍ .
خواب تا زمانى كه تعبير نشود ، همچون پرنده روى سر خواب بيننده در پرواز است ، و همين كه تعبير شد ، فرود مى آيد . خواب خود را جز براى دوست و كسى كه اهل فكر و نظر است بازگو نكنيد .

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :

 الرؤيا لا تُقَصُّ إلاّ على مؤمنٍ خلا مِن الحَسَدِ و البَغيِ .
رؤيا را جز براى مؤمنى كه از حسادت و فساد مبرّاست نبايد بازگو كرد .

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :

 لا تُقَصُّ الرؤيا إلاّ على عالِمٍ أو ناصِحٍ
رؤيا را جز براى شخص عالم يا خيرخواه، نبايد بازگو كرد .

رفتار شايسته در هنگام ديدن خوابهاى ناخوشايند

امام صادق عليه السلام :

إذا رَأى الرجُلُ ما يَكرَهُ في مَنامِهِ فَلْيَتَحَوَّلْ عن شِقِّهِ الذي كانَ علَيهِ نائماً و ليَقُلْ : «إنَّمَا النَّجْوى مِنَ الشيطانِ لِيَحْزُنَ الذينَ آمنوا و لَيْسَ بضارِّهِم شيئا إلاّ بِإذْنِ اللّه ِ» .حديث ثُمّ لِيَقُلْ : عُذْتُ بما عاذَتْ به ملائكةُ اللّه ِ المُقرَّبُونَ و أنبياؤهُ المُرسَلُونَ و عِبادُهُ الصالِحونَ ، مِن شرِّ ما رَأيتُ ، و مِن شَرِّ الشيطانِ الرَّجيمِ .

هر گاه كسى خواب ناخوشايندى ديد از پهلويى كه خوابيده به پهلوى ديگر خود برگردد و بگويد : «همانا نجوا كردن كار شيطان است، تا بدان وسيله مؤمنان را اندوهگين سازد و تا خدا نخواهد ، هيچ زيانى به آنان نرساند» . سپس بگويد : از شرّ خوابى كه ديدم و از شرّ شيطان رجيم به همان كسى پناه مى برم كه فرشتگان مقرّب خدا و پيامبران مرسل او و بندگان نيكو كارش بدو پناه مى برند .

مومن بعد از مدتی که رویای صادقه دید دیگر رویا نمیبیند

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :

لا يَحزَنْ أحَدُكُم أن تُرفَعَ عَنهُ الرؤيا ، فإنّهُ إذا رَسَخَ في العِلمِ رُفِعَت عَنهُ الرُّؤيا .
هيچ يك از شما براى خواب نديدن غمگين نباشد ؛ زيرا هر گاه كسى در دانشْ راسخ شد، خواب ديدن از او برداشته مى شود .

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :

 إذا تَقارَبَ الزمانُ لَم تَكذِبْ رؤيا المؤمنِ ، و أصدَقُهُم رؤياً أصدَقُهُم حَدِيثا .
هر گاه زمان نزديك شود .حديث رؤياى مؤمن دروغ از كار در نيايد و خواب آن مؤمنى راست تر است كه راستگوتر باشد .

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :

 الرُّؤيا مِن اللّه ِ ، و الحُلُمُ مِن الشيطانِ .
رؤيا (خوابهاى خوب و خوش) از جانب خداوند است و خوابهاى آشفته از جانب شيطان .

جامع الأحاديث للقمّى : پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود :

خِيارُكُم اُولُو النُّهى . قيلَ يا رسولَ اللّه ِ ، و مَن اُولُو النُّهى ؟ فقال : اُولُو النُّهى اُولُو الأحلامِ الصادِقَةِ
بهترين افراد شما خردمندانند . عرض شد : اى رسول خدا! خردمندان كيانند؟ فرمود : كسانى كه خوابهاى راست مى بينند .

امام صادق عليه السلام :

 إذا كانَ العَبدُ على مَعصيَةِ اللّه ِ عزّ و جلّ و أرادَ اللّه ُ بهِ خَـيرا أراهُ في مَنامِهِ رؤيا تُرَوِّعُهُ فَيَنزَجِرُ بها عن تلكَ المَعصيَةِ .
هر گاه بنده قصد معصيت خداوند عزّ و جلّ كند و خداوند خير او را بخواهد ،

خوابى وحشتناك به او نشان دهد كه بدان سبب از آن گناه باز ايستد .

روایات معتبر اهل سنت

همچنین در روایات از رسول الله (ص) نقل شده است که در آخر الزمان رویا از مصادیق شناخت خلیفه خداوند ، یعنی مهدی (ع) است . زیرا همانطور که می دانیم ، مهدی (ع) در آخر الزمان مبعوث می شود . به این احادیث توجه کنید

رسول الله (ص) فرمود : اگر زمان نزدیک شود ، کسی نمی تواند رویای مومن را تکذیب کند . و رویای مومن جزئی از چهل و شش جزء نبوت است . و هر آنچه از نبوت است ، پس همانا امکان تکذیبش نیست
صحیح البخاري – كتاب التعبير – باب الْقَيْدِ فِي الْمَنَامِ – ح 7103

پیامبر خدا (ص) فرمود : اگر زمان نزدیک شود ، کسی نمی تواند رویای مسلمان را تکذیب کند . و صادق ترین شما در رویا ، راستگو ترین شما در گفتار است . و رویای مسلمان جزئی از چهل و شش جزء نبوت است
صحیح مسلم – كتاب الرويا – ح 6042

حال به توضیح این احادیث می پردازیم

نکته ی اول این است که «اگر زمان نزدیک شود» به چه معنا است ؟ چگونه اثبات می شود که منظور از نزدیک شدن زمان ، همان آخر الزمان است

حال با استفاده از احادیث دیگر ، این امر را اثبات می کنیم . ابتدا به این حدیث توجه کنید

پیامبر خدا (ص) فرمود : زمان نزدیک می شود ، و عمل کردن کم می شود ، و بخل و خساست دیده می شود ، و فتنه ها ظاهر می شود ، و هرج و مرج زیاد می شود . گفتند یا رسول الله هرج و مرج چیست ؟ فرمود : قتل و کشتار
صحیح البخاري – كتاب الفتن – باب ظُهُورِ الْفِتَنِ – ح 7148

در این حدیث می بینیم که از علامات نزدیک شدن زمان ، ظهور فتنه ها و قتل و کشتار است . حال در احادیث بعدی می بینیم که این علامات ، علامت های چه زمانی هستند

پیامبر خدا (ص) فرمود : بدرستی که در هنگام ساعت ، زمانی خواهد بود که در آن ، جهل فرود آید ، و علم بالا رود ، و هرج و مرج زیاد شود . و هرج و مرج ، قتل و کشتار است
صحیح البخاري – كتاب الفتن – باب ظُهُورِ الْفِتَنِ – ح 7150

پیامبر خدا (ص) فرمود : بدرستی که در هنگام ساعت ، زمانی خواهد بود که در آن ، علم بالا رود ، و جهل نازل شود ، و هرج و مرج زیاد شود . و هرج و مرج ، قتل و کشتار است
صحیح البخاري – كتاب الفتن – باب ظُهُورِ الْفِتَنِ – ح 7151

در این احادیث خواندیم که در هنگام ساعت است ، که هرج و مرج و قتل و کشتار زیاد می شود . پس متوجه می شویم که منظور پیامبر (ص) از نزدیک شدن زمان ، همان آخر الزمان است

حتی در کتاب سنن ترمزی ، در حدیثی که آلبانی نیز آن را صحیح دانسته ، عبارت «در آخر الزمان» بجای «اگر زمان نزدیک شود» ، در حدیثی از رسول الله (ص) ذکر شده است

پیامبر خدا (ص) فرمود : در آخر الزمان ، کسی نمی تواند رویای مسلمان را تکذیب کند . و صادق ترین شما در رویا ، راستگو ترین شما در گفتار است
سنن الترمذي – كتاب الرؤيا عن رسول الله صلى الله عليه وسلم – باب مَا جَاءَ فِي رُؤْيَا النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم الْمِيزَانَ وَالدَّلْوَ – ح 2460 . صحيح سنن الترمذي – الألباني – ح 2291

پس برای ما روشن شد ، که آن قسمت از حدیث ، که رسول خدا (ص) می فرمایند : «اگر زمان نزدیک شود» ، منظور همان «آخر الزمان» است

اما علت آن که «کسی نمی تواند رویای مومن یا مسلمان را تکذیب کند» ، اولا در خود حدیث اول به آن اشاره شده است . و آن ، به این علت است که رویای مومن یا مسلمان ، از اجرای نبوت و وحی است . و هر آنچه از نبوت

و وحی است را ، نمی توان تکذیب کرد

در احادیث فراوان بعدی ، می بینیم که رسول الله (ص) چه اهتمامی برای اثبات حقانیت رویا ، و ارتباط آن با وحی و ملکوت ، ورزیده اند

از ابو سعید خدری که همانا از رسول الله (ص) شنید که می فرمود : رویای صالحه جزئی از چهل و شش جزء نبوت است

رسول الله (ص) فرمود : رویای صالحه جزئی از چهل و شش جزء نبوت است
صحیح مسلم – كتاب الرويا – ح 6053

انس بن مالک گوید : همانا رسول الله (ص) فرمود : رویای حسنه از شخص صالح ، جزئی از چهل و شش جزء نبوت است
صحیح البخاري – كتاب التعبير – باب رُوْيَا الصَّالِحِينَ – ح 7069

رسول الله (ص) فرمود : رویای شخص صالح جزئی از چهل و شش جزء نبوت است
صحیح مسلم – كتاب الرويا – ح 6050

پیامبر اکرم (ص) فرمود : رویای مومن جزئی از چهل و شش جزء نبوت است

صحیح البخاري – كتاب التعبير – باب الرُّوْيَا الصَّالِحَةُ جُزْءٌ مِنْ سِتَّةٍ وَأَرْبَعِينَ جُزْءًا مِنَ النُّبُوَّةِ – ح 7073 . صحیح مسلم – كتاب الرويا – ح 6043

رسول الله (ص) فرمود : بدرستی که رویای مومن جزئی از چهل و شش جزء نبوت است
صحیح مسلم – كتاب الرويا – ح 6048

و نیز تعلق رویای صادقه به خداوند متعال ، که حتی در قرآن نیز به آن اشاره شده است که عالم ملکوت ، بدست خداوند است

قُلْ مَن بِيَدِهِ مَلَكُوتُ كُلِّ شَيْءٍ وَهُوَ يُجِيرُ وَلَا يُجَارُ عَلَيْهِ إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ
بگو ملکوت همه چیز به دست کیست و او است که پناه می دهد و به کسی پناه نمی برد ، اگر می دانید
المومنون:88

و این که رویای صادقه از جانب خداوند سبحانه وتعالی است

پس رویای صادقه ، طریقی است که خداوند متعال ، توسط آن با بندگانش سخن می گوید

دیدن خلفای خداوند و انبیاء و اوصیای الهی در خواب ، از مصداق ها

ی رویای صادقه است . در احادیث زیادی می بینیم که رسول الله (ص) به این موضوع اشاره فرمودند

پیامبر خدا (ص) فرمود : هر کس مرا در خواب ببیند ، بدرستی که خودم را دیده است . زیرا که شیطان بجای من تصور نمی شود . و رویای مومن جزئی از چهل و شش جزء نبوت است
صحیح البخاري – كتاب التعبير – باب مَنْ رَأَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فِي الْمَنَامِ – ح 7080

رسول الله (ص) فرمود : هر کس مرا در خواب ببیند ، بدرستی که خودم را دیده است . زیرا که شیطان مانند من نمی شود
صحیح مسلم – كتاب الرويا – باب قَوْلِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم » مَنْ رَآنِي فِي الْمَنَامِ فَقَدْ رَآنِي – ح 6056

همانا ابو هریره گفت : شنیدم که رسول الله (ص) می فرمود : هر کس مرا در خواب ببیند ، مرا در بیداری می بیند یا گویی که مرا در بیداری دیده است . شیطان مانند من نمی شود
صحیح مسلم – كتاب الرويا – باب قَوْلِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم » مَنْ رَآنِي فِي الْمَنَامِ فَقَدْ رَآنِي – ح 6057

رسول الله (ص) فرمود : هر کس مرا در خواب ببیند ، بدرستی که خودم را دیده است . زیرا که شیطان توان آن را ندارد که شبیه من شود
صحیح مسلم – كتاب الرويا – باب قَوْلِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم » مَنْ رَآنِي فِي الْمَنَامِ فَقَدْ رَآنِي –

محمد بن عبد الله بن عمرو بن عثمان گوید : خالد (بن سعید اموی) از قدیمیان در اسلام آوردن بود . و نیز در بین برادرانش اولین نفر بود که اسلام آورد . و اسلام آوردنش این گونه بود که او در خواب دید که کنار جهنم ایستاده است . و پدرش او را به داخل هل می داد . و دید که رسول الله (ص) جلوی او را می گرفت تا در جهنم نیفتد . پس با وحشت از خواب پرید و گفت : به خدا قسم که این رویا حق است … پس رسول الله (ص) را ملاقات کرد … خالد گفت : همانا شهادت می دهم به أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ، وَأَشْهَدُ إِنَّكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ
المستدرك على الصحيحين – كِتَابُ مَعْرِفَةِ الصَّحَابَةِ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُمْ – قِصَّةُ إِسْلَامِ خَالِدِ بْنِ سَعِيدٍ وَمَصَائِبِهِ فِيهِ – ح 5131

جابر بن عبد الله انصاری گوید : جندل بن جنادة بن جبیر یهودی محضر رسول الله (ص) رسید و گفت : من دیروز موسی بن عمران (ع) را در رویا دیدم . پس ایشان به من فرمود : ای جندل ، بدست محمد خاتم الانبیاء اسلام بیاور و به اوصیای او که بعد از او هستند تمسک کن . پس گفتم : اسلام آوردم پس تمام حمد برای اوست که من را مسلمان کرد و توسط تو هدایت نمود
ينابيع المودة ج 3 ص 283