مهدیین ع در قرآن کریم

مهدیین ع در قرآن کریم

موضوع امر مهدیین(ع) گرچه همان امر جدیدی است که قائم(ع) با آن قیام کرده است، اما از اموری است که در روایات و آیات قران اشاره‌های زیادی به آن شده است.

در قران کریم آمده است:

أَمْ کُنتُمْ شُهَدَاء إِذْ حَضَرَ یَعْقُوبَ الْمَوْتُ إِذْ قَالَ لِبَنِیهِ مَا تَعْبُدُونَ مِن بَعْدِی قَالُواْ نَعْبُدُ إِلَهَکَ وَإِلَهَ آبَائِکَ إِبْرَاهِیمَ وَإِسْمَاعِیلَ وَإِسْحَاقَ إِلَهًا وَاحِدًا وَنَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ
آیا وقتى که یعقوب را مرگ فرا رسید، حاضر بودید؟ هنگامى که به پسران خود گفت: پس از من چه را خواهید پرستید؟ گفتند: معبود تو و معبود پدرانت ابراهیم و اسماعیل و اسحاق معبودى یگانه را می پرستیم، و در برابر او تسلیم هستیم.
البقره : ۱۳۳

عن جابر عن عن أبى جعفر علیه السلام قال : سألته عن تفسیر هذه الایه من قول الله : إِذْ قَالَ لِبَنِیهِ مَا تَعْبُدُونَ مِن بَعْدِی قَالُواْ نَعْبُدُ إِلَهَکَ وَإِلَهَ آبَائِکَ إِبْرَاهِیمَ وَإِسْمَاعِیلَ وَإِسْحَاقَ إِلَهًا وَاحِدًا قال: جرت فی القائم علیه السلام
جابر گوید : از امام باقر (ع) تفسیر این آیه از کلام خداوند را پرسیدم: «آیا وقتى که یعقوب را مرگ فرا رسید، حاضر بودید؟ هنگامى که به پسران خود گفت: پس از من چه را خواهید پرستید؟ گفتند: معبود تو و معبود پدرانت ابراهیم و اسماعیل و اسحاق معبودى یگانه را می‌پرستیم.» فرمود: این در قائم (ع) واقع می‌شود.
تفسیر العیاشی ج ۱ ص ۶۱ . البرهان ج ۱ ص ۱۵۵ . اثبات الهداه ج ۷ ص ۹۳ . الصافى ج ۱ ص ۱۴۲

واقع شدن این آیه در قائم (ع) در فرزندانش ، نشان از این دارد که بعد از ایشان (ع)، دنیا ادامه خواهد داشت و از فرزندان ایشان کسی باید باشد که حجت بر مردم شود و فرزندانی که باید از آن حجت، به همراه انسان‌های دیگر ، اطاعت کنند. و همان طور که می‌دانیم، در فرزندان حضرت یعقوب (ع) نیز حجت‌هایی مانند یوسف (ع) بودند. پس باید یکی از فرزندان قائم (ع) حجت پس از ایشان باشد. و این امر نشان می‌دهد که بعد از قائم (ع)، خلافت الهی در این دنیا، ادامه می یابد.

تَنَزَّلُ الْمَلَائِکَهُ وَالرُّوحُ فِیهَا بِإِذْنِ رَبِّهِم
فرشتگان و روح در آن شب به اذن پروردگارشان نازل می‌شوند.
القدر: ۴

عن السید الثقه الجلیل الفقیه السید نعمه الله الجزائری رحمه الله فی بعض مؤلفاته عن ابن عباس قال: قال أمیر المؤمنین علیه السلام : و أما قوله تَنَزَّلُ الْمَلَائِکَهُ فإنه لما بعث الله محمد صلى الله علیه وآله ومعه تابوت من در أبیض له اثنا عشر بابا، فیه رق أبیض فیه أسامی الاثنی عشر فعرضه على رسول الله صلى الله علیه وآله وأمره عن ربه أن الحق لهم وهم أنوار. قال: ومن هم یا أمیر المؤمنین؟ قال: أنا وأولادی الحسن والحسین وعلی بن الحسین ومحمد بن علی وجعفر بن محمد وموسى بن جعفر وعلی بن موسى ومحمد بن علی وعلی بن محمد والحسن بن علی ومحمد بن الحسن صاحب الزمان صلوات الله علیهم أجمعین، وبعدهم أتباعنا وشیعتنا المقرون بولایتنا المنکرون لولایه أعدائنا
از سید ثقه و بزرگوار سید نعمت الله جزائری (ره) در بعضی از مولفات خود از ابن عباس نقل می کند که گفت: امیر المومنین (ع) فرمود: و اما قول خدای عزوجل : فرشتگان نازل می‌شوند، آن هنگامی که خداوند حضرت محمد (ص) را مبعوث کرد و همراه او تابوتی از دُر سفید که برای آن دوازده درب است، و در آن رقعه‌ی سفیدی است که در آن نام دوازده نفر است، بر رسول خدا (ص) عرضه نمود و از طرف پروردگارش به او امر شد که حق برای آنها است و آنها نور هستند. ابن عباس گفت: ای امیر مؤمنان آنها چه کسانی هستند؟ فرمود: من و فرزندانم حسن و حسین و علی بن الحسین و محمد بن علی و جعفر بن محمد و موسی بن جعفر و علی بن موسی و محمد بن علی و علی بن محمد و حسن بن علی و محمد بن الحسن صاحب الزمان که درود خداوند بر آنها باد هستیم، و بعد از آنها پیروان و شیعیان ما اقرار کننده به ولایت ما، انکار کننده‌ی ولایت دشمنان ما خواهند بود.
الزام الناصب ج ۱ ص ۱۰۰

در این حدیث می‌بینیم که امام علی (ع) نازل شدن فرشتگان در شب قدر را ، پس از امامان (ع) ، بر افرادی دیگر ، به غیر از دوازده امام (ع) معرفی می‌کند. و از آن جا که بر هیچ کس پوشیده نیست، فرشتگان در شب قدر فقط بر خلیفه‌ی خداوند و حجت بر مردم نازل می‌شوند.

امیر المؤمنین (ع) از این افراد به عنوان پیروان و شیعیان ما اقرار کننده به ولایت ما، انکار کننده‌ی ولایت دشمنان ما نام می‌برد. که این شیعیان حقیقی اهل بیت (ع) که از خلفای خداوند و حجت بر مردم هستند. در حدیثی دیگر کاملا بر ما روشن می‌دارد که افراد مورد نظر مهدیین (ع) هستند. به این حدیث توجه کنید:

عن أبی بصیر قال: قلت للصادق جعفر بن محمد علیهما السلام: یا ابن رسول الله صلى الله علیه وآله سمعت من أبیک علیه السلام أنه قال: یکون بعد القائم اثنى عشر إماما فقال: إنما قال: اثنى عشر مهدیا ولم یقل اثنا عشر إماما، ولکنهم قوم من شیعتنا یدعون الناس إلى موالاتنا، ومعرفه حقنا
ابی بصیر گوید: به امام صادق جعفر بن محمد (ع) گفتم: ای پسر رسول خدا (ص) از پدرتان امام باقر (ع) شنیدم که فرمود: پس از قائم دوازده امام می باشند. امام صادق (ع) فرمود: ایشان فقط فرمود دوازده مهدی و نفرمود دوازده امام. ولیکن ایشان گروهی از شیعیان ما می‌باشند که مردم را به ولایت ما و شناساندن حق ما دعوت می‌کنند.
کمال الدین ج ۲ ص ۳۵۸ . مختصر بصائر الدرجات ص ۲۱۱ . بحار الانوار ج ۵۳ ص ۱۴۵

و هم چنین طبق وصیت رسول الله (ص)، پس از امامان (ع)، مهدیین (ع) خلفای خداوند و حجت خدا بر خلقش می‌باشند.

به این ترتیب فرشتگان در شب قدر بر دوازده امام (ع) و پس از آنها بر دوازده مهدی (ع) نازل می‌شوند. و این اثبات می‌کند که مهدیین (ع) از خلفای خداوند عزوجل می‌باشند.

وَعَدَ اللَّهُ الَّذِینَ آمَنُوا مِنکُمْ وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَیَسْتَخْلِفَنَّهُم فِی الْأَرْضِ کَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِینَ مِن قَبْلِهِمْ وَلَیُمَکِّنَنَّ لَهُمْ دِینَهُمُ الَّذِی ارْتَضَى لَهُمْ وَلَیُبَدِّلَنَّهُم مِّن بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْنًا یَعْبُدُونَنِی لَا یُشْرِکُونَ بِی شَیْئًا وَمَن کَفَرَ بَعْدَ ذَلِکَ فَأُوْلَئِکَ هُمُ الْفَاسِقُونَ
خداوند به کسانی از شما که ایمان آورده و عمل صالح انجام داده اند وعده داده است که آنها را حتما در زمین خلیفه کند، همان گونه که کسانی را که قبل از آنها بودند، خلیفه کرده است. و برای آن که دینشان را که برایشان پسندیده است، تمکین بخشد، و ترس آنان را به امنیت تبدیل کند، تا مرا بپرستند و هیچ چیز را شریک من قرار ندهند. و هر کس بعد از آن کفر ورزد، فاسق است.
النور : ۵۵

عن أمیر المؤمنین علیه السلام قال: … کل ذلک لتتم النظره التی أوحاها الله تعالى لعدوه إبلیس، إلى أن یبلغ الکتاب أجله، ویحق القول على الکافرین ویقترب الوعد الحق، الذی بینه فی کتابه بقوله : وَعَدَ اللَّهُ الَّذِینَ آمَنُوا مِنکُمْ وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَیَسْتَخْلِفَنَّهُم فِی الْأَرْضِ کَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِینَ مِن قَبْلِهِمْ وذلک إذا لم یبق من الاسلام إلا اسمه، ومن القرآن إلا رسمه، وغاب صاحب الامر بإیضاح الغدر له فی ذلک، لاشتمال الفتنه على القلوب، حتى یکون أقرب الناس إلیه أشدهم عداوه له. وعند ذلک یؤیده الله بجنود لم تروها، ویظهر دین نبیه صلى الله علیه وآله على یدیه عَلَى الدِّینِ کُلِّهِ وَلَوْ کَرِهَ الْمُشْرِکُونَ
امیر المومنین (ع) فرمود: … تمام این‌ها به خاطر آن مهلتی است که خداوند متعال آن را به دشمنش ابلیس وحی فرمود، تا این که آن دوران به پایان خود برسد. و آن کلام بر کافران محقق شود، و وعده‌ی حق نزدیک شود. آن وعده‌ای که خداوند آن را در کتابش با این کلام روشن نمود: خداوند به کسانی از شما که ایمان آورده و عمل صالح انجام داده‌اند، وعده داده است که آنها را حتماً در زمین خلیفه کند، همان گونه که کسانی که قبل از آنها بودند را خلیفه کرده است . و آن در زمانی است که از اسلام جز اسمش باقی نمی‌ماند، و از قرآن جز رسمش (نوشته‌هایش) باقی نمی‌ماند، و صاحب الامر غایب شود، به خاطر خیانت آشکاری که به او در آن می‌شود. به خاطر چیره شدن فتنه‌ها بر قلب‌ها، تا این که نزدیک‌ترین مردم به او ، از بزرگترین دشمنان برای او شود. در آن زمان خداوند او را با سربازانی که آنها را نمی‌بینید یاری می‌کند، و دین پیامبرش (ص) را به دست او بر تمام ادیان چیره و پیروز می‌سازد، حتی اگر مورد پسند مشرکان نباشد.
الاحتجاج ج ۱ ص ۲۵۶

خداوند متعال وعده داده است که افرادی را خلیفه‌ی خود قرار دهد، بعد از آن که عده‌ای دیگر را خلیفه قرار داده بود. و طبق این حدیث از امیر المؤمنین (ع) این اتفاق در آخر الزمان می‌افتد . یعنی خداوند متعال مهدیین (ع) را خلیفه‌ی خود قرار می‌دهد ، بعد از آن که امامان (ع) را خلیفه‌ی خود قرار داد.

هم چنین در روایت بعدی این امر روشن‌تر می‌شود. روایتی از کعب الاحبار که با توجه به متن آن، نمی‌تواند از خود او و تفاسیر شخصی‌اش باشد. بلکه باید این حدیث از رسول الله (ص) به وی رسیده باشد و او ناقل حدیثی از پیامبر (ص) باشد، حتی اگر نامی از ایشان ذکر نکرده است:

عن کعب الاحبار قال هم اثنا عشر فاذا کان عند انقضائهم فیجعل مکان اثنا عشر اثنا عشر مثلهم، وکذلک وعد الله هذه الامه فقرا: وَعَدَ اللَّهُ الَّذِینَ آمَنُوا مِنکُمْ وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَیَسْتَخْلِفَنَّهُم فِی الْأَرْضِ کَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِینَ مِن قَبْلِهِمْ
کعب الاحبار گفت: آنها دوازده نفر هستند. پس زمانی که آنها به انتها رسیدند، به جای آن دوازده نفر، دوازده نفر دیگر مانند آنها را قرار می‌دهد. و این چنین خداوند به این امت وعده داده است و این آیه را خواند: خداوند به کسانی از شما که ایمان آورده و عمل صالح انجام داده‌اند وعده داده است که آنها را حتما در زمین خلیفه کند، همان گونه که کسانی را که قبل از آنها بودند، خلیفه کرده است.
تفسیر ابن ابی حاتم ج ۸ ص ۲۶۲۸ ح ۱۴۷۶۹ . الخصال ص ۴۷۴ . عیون اخبار الرضا (ع) ج ۲ ص ۵۵

پس خلفایی که خداوند وعده‌ی خلافت آن ها را داده است، همان دوازده مهدی (ع) هستند که در آخرالزمان جایگزین دوازده امام (ع) می‌شوند.

وَالشَّمْسِ وَضُحَاهَا * وَالْقَمَرِ إِذَا تَلَاهَا * وَالنَّهَارِ إِذَا جَلَّاهَا
قسم به خورشید و تابندگی اش * و ماه در آن هنگام که بعد از او در آید * و روز در آن زمان که روشنش سازد.
الشمس: ۱ تا ۳

عن ابی عبد الله علیه السلام قال: وَالشَّمْسِ وَضُحَاهَا یعنی رسول الله صلى الله علیه وآله، وَالْقَمَرِ إِذَا تَلَاهَا یعنی أمیر المؤمنین علی بن أبی طالب، وَالنَّهَارِ إِذَا جَلَّاهَا یعنی الائمه منا أهل البیت، یملکون الارض فی آخر الزمان، فیملؤونها قسطا وعدلا. المعین لهم کمعین موسى على فرعون، والمعین علیهم کمعین فرعون على موسى
امام صادق (ع) فرمود: قسم به خورشید و تابندگی‌اش یعنی رسول الله (ص). و ماه در آن هنگام که بعد از او در آید یعنی امیر المومنین علی بن ابی طالب (ع). و روز در آن زمان که روشنش سازد یعنی امامان از ما اهل بیت، که در آخر الزمان مالک زمین خواهند شد و زمین را پر از عدل و داد خواهند کرد. یاری کننده‌ی آنها مانند کسی است که موسی را در برابر فرعون یاری کند و یاری کننده‌ی بر علیه آنان، مانند کسی است که فرعون را در برابر موسی یاری کند.
تفسیر فرات ص ۲۱۲ . بحار الانوار ج ۲۴ ص ۸۰ . بحار الانوار ج ۵۳ ص ۱۱۸

و روز آن زمان که روشنش سازد، اشاره به افرادی دارد که در آخر الزمان مالک زمین می‌شوند و آن را پر از عدل و داد می‌کنند. نکته‌ی قابل توجه این است که امام صادق (ع) این افراد را با صیغه‌ی جمع ، یعنی امامانی از اهل بیت (ع) معرفی می‌فرماید. اگر امام صادق (ع) می‌فرمود امامی از ما اهل بیت، در آن زمان مربوط به یک شخص واحد یعنی قائم (ع) می‌بود، اما زمانی که امام صادق (ع) می‌فرماید امامانی از ما اهل بیت، یعنی آنها چندین نفر هستند.

ممکن است برای برخی این شبهه به وجود آید که منظور از این آیه، زمان رجعت است. در جواب می‌گوییم: اولا که امام صادق فرمود در آخر الزمان و آخر الزمان غیر از زمان رجعت است. در ثانی استعمال فعل «مالک می‌شوند»، نشان از آن دارد که امام صادق (ع) خود را جزو این افراد به حساب نیاورده‌اند. یعنی نفرمودند: مالک می‌شویم. هم چنین صفت دنیا را پر از عدل و داد می‌کنند، مربوط به عالم دنیا می‌باشد و نه زمان رجعت.

پس این آیه مربوط به امامانی (ع) است که در آخر الزمان دنیا را پر از عدل و داد می‌کنند که آنها امام مهدی (ع) و امامان (ع) از فرزندان ایشان (ع) می‌باشند.

النَّبِیُّ أَوْلَى بِالْمُؤْمِنِینَ مِنْ أَنفُسِهِمْ وَأَزْوَاجُهُ أُمَّهَاتُهُمْ وَأُوْلُو الْأَرْحَامِ بَعْضُهُمْ أَوْلَى بِبَعْضٍ فِی کِتَابِ اللَّهِ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ وَالْمُهَاجِرِینَ إِلَّا أَن تَفْعَلُوا إِلَى أَوْلِیَائِکُم مَّعْرُوفًا کَانَ ذَلِکَ فِی الْکِتَابِ مَسْطُورًا
پیامبر به مومنان از خودشان اولی تر است و همسرانش مادران ایشان هستند و بعضی از خویشاوندان در کتاب خدا نسبت به بعضی دیگر اولی‌تر هستند و نیز نسبت به مؤمنان و مهاجران مقدم هستند. مگر آن که بخواهید به دوستان خود احسان کنید و این در کتاب خدا نگاشته شده است.
الاحزاب : ۶

عن أبی عبد الله علیه السلام قال: لا تعود الامامه فی أخوین بعد الحسن والحسین علیهما السلام أبدا، إنها جرت من علی بن الحسین علیهما السلام کما قال عزوجل: وَأُوْلُو الْأَرْحَامِ بَعْضُهُمْ أَوْلَى بِبَعْضٍ فِی کِتَابِ اللَّهِ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ وَالْمُهَاجِرِینَ. فلا تکون بعد علی بن الحسین علیهما السلام إلا فی الاعقاب وأعقاب الاعقاب
امام صادق (ع) فرمود: پس از حسن و حسین (ع) امامت هرگز به دو برادر بر نمی‌گردد. بلکه از علی بن الحسین (ع) آن گونه جریان پیدا کرد که خداوند تبارک و تعالی فرموده است: و بعضی از خویشاوندان در کتاب خدا نسبت به بعضی دیگر اولی‌تر هستند و نیز نسبت به مؤمنان و مهاجران مقدم هستند. پس بعد از علی بن الحسین (ع) نخواهد بود مگر در نسل‌های بعد و نسل‌های بعد ار نسل‌های بعد.
الکافی ج ۱ ص ۲۸۵ ح ۱ . الغیبه الطوسی ص ۲۲۶ ح ۱۹۲ . کمال الدین ص ۴۱۴ ح ۱ . إثبات الهداه ج ۱ ص ۸۵ ح ۴۸ . بحار الانوار ج ۲۵ ص ۲۵۲ ح ۸

در این آیه و حدیث نیز می‌بینیم که خویشاوندان رسول الله (ص) که بر مؤمنان و مهاجران، از خودشان نسبت اولی‌تر هستند، بعد از امام حسن (ع) و امام حسین (ع) در امام زین العابدین (ع) است و دیگر به برادر منتقل نخواهد شد. و اگر خوب دقت کنیم، امام صادق (ع) می‌فرماید: در اعقاب و اعقاب اعقاب. اگر منظور امام صادق (ع) فقط به امامان (ع) از فرزندان امام حسین (ع) می‌بود، کلمه‌ی اعقاب یعنی نسل‌های بعد کفایت می‌کرد. اما به کار بردن اعقاب اعقاب یعنی نسل‌های بعد ار نسل‌های بعد نشان دهنده‌ی افرادی جز امامان می‌باشد که آنها همان مهدیین (ع) هستند.

والحمد لله وحده وحده وحده